ALİ CANBERK ÖZBUĞUTU/BURHAN SANSARLIOĞLU - ABD Merkez Bankasının (Fed) para politikasını daha da sıkılaştırabileceği beklentileri ile yapay zeka sektöründeki yüksek değerlemelere ilişkin kaygıların artması, küresel piyasalarda yoğun satışlara neden oldu.

Dünya genelinde merkez bankaları enflasyonla mücadele ederken, yapay zeka ve teknoloji alanındaki gelişmeler piyasalardaki fiyatlamaları güçleştiriyor. Yapay zekaya yönelik yüksek beklentiler ise mevcut aşamada ciddi biçimde sorgulanıyor. Sektörün yatırım döngüsüne duyarlı olması, şirket ve hisse özelindeki gelişmelerin küresel piyasalardaki etkisini büyütüyor.

Fed'in para politikasında ek sıkılaşmaya gidebileceği beklentileri ve yapay zeka sektörünün yüksek değerlemelerine ilişkin kaygıların derinleşmesi küresel piyasalardaki satış baskısını artırırken, yatırımcıların güvenli limanlara yönelmesi ABD tahvillerine talep getiriyor.

Diğer yandan, yapay zeka alanında son dönemde meydana gelen gelişmeler küresel pay piyasalarının seyrini etkilemeyi sürdürüyor.

Yapay zeka yatırımlarının devamlılığı, teknoloji şirketlerinin yüksek piyasa değerleri ve bu yatırımların ne zaman kâra dönüşeceğine ilişkin belirsizlikler, yatırımcıların sektöre karşı daha temkinli olmasına yol açıyor.

ABD'li çip üreticisi Nvidia güçlü finansal sonuçlar açıklamasına rağmen teknoloji hisselerinde satışların sürmesi, yatırımcıların şirketlerin güncel finansal performansından çok önümüzdeki döneme ilişkin büyüme beklentilerine ve değerlemelere odaklandığını gösteriyor.

Yapay zeka sektörüne ilişkin yüksek büyüme beklentileri yeniden ciddi şekilde gözden geçirilirken, sektörün küresel teknoloji tedarik zincirleriyle yakın bağlantısı şirketlere özgü gelişmelerin uluslararası pay piyasalarında geniş çaplı fiyat hareketleri yaratmasına neden oluyor.

Bu gelişmeler yatırımcıların riskli varlıklardan kaçınma eğilimini artırırken, güvenli liman arayışı dolara ve ABD tahvillerine talebi destekliyor. Bu doğrultuda, dün yüzde 5,11'e kadar yükselen ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi bugün 10 baz puan gerileyerek yüzde 5,01 oldu.

Bu gelişmelerin etkisiyle Avrupa borsaları güne düşüşle başlarken, dün kayda değer yükseliş gösteren yapay zeka bağlantılı teknoloji hisseleri bugün küresel risk algısındaki artışla sert geriledi.

Hollanda merkezli ASML'nin hisseleri yüzde 4,7, Fransa merkezli Soitec'in hisseleri de yüzde 8 değer yitirdi.

ABD ve Avrupa piyasalarındaki satışlar yeni günde Asya'ya da taşındı. Yapay zeka hisselerindeki düşüşün derinleşmesiyle Asya borsalarında, çip hisselerinin öncülüğünde sert kayıplar görüldü.

Güney Kore'de yarı iletken ve çip hisselerindeki kayıplar yüzde 10 seviyesine yaklaşırken, yapay zekaya yüksek düzeyde maruz kalan Japonya merkezli SoftBank Group Corp'un hisseleri yüzde 14,5 geriledi.

Bu gelişmelerin ardından Kospi endeksi Güney Kore'de yüzde 5,2 düşüşle, Nikkei 225 Japonya'da yüzde 4,8 kayıpla, Şanghay bileşik endeksi Çin'de yüzde 1,2 değer kaybıyla, Hang Seng endeksi ise Hong Kong'da yüzde 1,9 düşüşle günü tamamladı.

Öte yandan, küresel teknoloji ve çip tedarik zincirlerinin nabzını tutan, kritik öncü göstergeler arasında yer alan Tayvan Teknoloji Endeksi haftalık bazda yüzde 17,2 geriledi.

"Olumsuzluklar mevcuttu ancak ayı piyasasında bugünkü yoğunluk ilave olarak arttı"

Ata Yatırım Araştırma Genel Müdür Yardımcısı Cemal Demirtaş, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, küresel piyasalardaki satış baskısının birden fazla etkenin bir araya gelmesinden kaynaklandığını belirtti.

Küresel faizlerin yüksek düzeylerde olmasının ve bir süre daha bu seviyelerde kalacağı beklentisinin öncelikle dolara ilgiyi artırdığını kaydeden Demirtaş, bunun hisse senedi piyasaları üzerinde baskı yaratan faktörlerden biri olduğunu söyledi.

Fed'in 25 baz puan faiz artırabileceği ihtimalinin dolara yönelimi kuvvetlendirdiğini dile getiren Demirtaş, önümüzdeki dönemde Japonya'nın da faiz artırımına gidebileceği beklentilerinin mevcut sıkılaşma havasını güçlendirdiğini ifade etti.

Demirtaş, bu süreci destekleyen diğer önemli unsurlardan birinin Orta Doğu'daki jeopolitik riskler olduğunu belirterek, "Petrol fiyatlarının oluşturduğu baskı enflasyonu yüksek tutarken faizlerin de yüksek kalmasına yol açıyor. Enflasyon beklentileri faizleri harekete geçiriyor. Faizlerin ve enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde zaman zaman altından çıkış yaşanabiliyor." dedi.

Cemal Demirtaş, piyasalardaki satış dalgasının bir başka kaynağının da yapay zeka ve teknoloji alanındaki gelişmeler olduğunu aktardı.

Yapay zeka şirketi Anthropic'in tarihin en büyük halka arzını gerçekleştirdiğini belirten Demirtaş, piyasadaki sermayenin bir bölümünün buraya yönelmesinin teknoloji ve yapay zeka hisseleri üzerindeki baskıyı artırdığını kaydetti.

Daha önce hızlı yükseliş kaydeden yapay zeka alanında, ABD seçimlerinin ardından Demokratların Senato'da çoğunluğu kazanmasıyla veri merkezlerine yönelik muhalefetin gündeme geldiğini ifade eden Demirtaş, "Yapay zeka yatırımları yavaşlar mı, yapılan harcamalar karşılığını verir mi?" sorularının sektördeki risk algısını bozduğunu ve ilave satış baskısı oluşturduğunu söyledi.

Enflasyonla bağlantılı olarak küresel faizlerin, jeopolitik gelişmelerin ve yapay zeka ile teknoloji alanındaki sorgulamaların aynı dönemde etkili olmasının piyasalarda güçlü bir satış dalgası yarattığına işaret eden Demirtaş, şöyle konuştu:

"Olumsuz gelişmeler vardı ancak bu üç etken birleşince ayı piyasasında bugün ekstra bir yoğunluk oluştu. ABD, Rusya ve Çin arasındaki buluşmadan önemli kararlar çıkmasa da diyaloğa yönelik bir adım atılması değerliydi. Görüşmede öne çıkan en somut konu, petrol fiyatlarına duyulan rahatsızlık ve rafineri kapasitelerinin yükseltilmesiydi. Rafineri oranlarının artması petrol fiyatlarında düşüş başlatırsa enflasyon baskısı azalabilir ve Fed dahil küresel merkez bankalarının faiz artırma döngüsünün sonuna yaklaştığı anlaşılabilir. Ancak kısa vadede ABD'deki faiz artışlarının 25 baz puan mı yoksa 50 baz puan mı olacağına ilişkin belirsizlik sürüyor. Küresel piyasaların sıkılaşma ve uyum döngüsünü bütünüyle sindirmesinin 2027'nin ikinci yarısına kadar sürebileceği tahmin ediliyor; piyasaların bu dönemde kendi dinamikleri doğrultusunda da hareket etmesi bekleniyor."

"Çin talebinin ortadan kalkması ABD'deki veri merkezi sektörünü kayda değer ölçüde yavaşlatıyor"

Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, "ABD Kongresi ara seçimlerinde Demokratların, Senatonun ardından Temsilciler Meclisi'nde de Cumhuriyetçilerin önüne geçerek çoğunluğu elde etmesi sonrasında; arazi ve elektrik şebekesi tahsisleriyle çeşitli çevre izinlerinin veri merkezi inşaatlarını geciktirebileceği ya da azaltabileceği endişesi küresel piyasalardaki satış baskısını büyütüyor." dedi.

Faiz artışlarının şirketlerin yeni yatırımlar ile veri merkezi genişletmeleri için borçlanma maliyetlerini yükselttiğini ve sektörde finansal baskı yarattığını belirten Kaymaz, Nvidia'da istifa eden eski üst yönetici (CEO) Jensen Huang nedeniyle ABD'nin Çin'e dönük yaptırımlarının ağırlaştığını ifade etti.

Kaymaz, geçmişte Asya üzerinden Çin'e yasa dışı biçimde yaklaşık 40-50 milyar dolar değerinde Nvidia rafı ulaştırıldığını, bunun da yaptırımların aşıldığını gösterdiğini belirtti.

"Tencent ve Alibaba gibi şirketlerin artık uzaktan da olsa Amerikan sunucularına erişememesi, Güneydoğu Asya'da Çin sermayesiyle kurulan veri merkezlerinin Çinliler tarafından kullanılmasının bile önüne geçiyor. Böylece önemli bir talep kaynağı ortadan kalkıyor." diyen Kaymaz, yaptırımlar sebebiyle Alibaba'nın iki yıl boyunca yeterli çipe erişemeyeceğini, bu nedenle kendi çiplerini geliştirme çalışmalarını hızlandıracağını söyledi.

Kaymaz, değerlendirmelerini şöyle sürdürdü:

"Demokratların yönetim politikaları, yüksek faizler ve özellikle ABD'nin Çin'e yönelik ağırlaşan yaptırımları aynı anda etkili olarak 2028'den itibaren küresel veri merkezi inşaatlarının öngörülen hızda büyümesini engelleyebilecek ciddi bir baskı yaratıyor. Çin talebinin ortadan kalkması, ABD'deki veri merkezi sektörünü kayda değer ölçüde yavaşlatıyor. Bu unsurlar küresel piyasalarda satış baskısına yol açıyor."